X
تبلیغات
پایه اول ابتدایی - سخت کوشان - فارسی اول ابتدایی،دغدغه ها و چالش ها

نظر به اينكه چند سالي است كه فارسي دوره ابتدايي بخصوص پايه اول ابتدايي دستخوش تغييراتي زيربنايي شده كه از نظر اوليا بخصوص اولي‎ها مشكلاتي را براي خانواده‎ها و فرزندان در ابتدا بهمراه داشته و آنان را دچار اضطراب و نگراني نموده است. بهمين سبب خدمت جناب آقاي سودخاني كارشناس آموزش ابتدايي و مدرس دوره‎هاي آموزش ضمن خدمت و آموزش خانواده رسيديم تا به سوالات متداول اوليا و همكاران در اين زمينه پاسخ دهند،


ضمن عرض سلام و ادب مستحضر هستيد كه شيوه‎هاي تدريس بخوانيم و بنويسيم فارسي در دوره ابتدايي با شيوه‎هاي تدريس روش قديم متفاوت است.لذا از جنابعالي تقاضا داريم در اين مورد توضيح مختصري بفرماييد، تا مطالب ديگر را در سوالات بعدي مطرح كنيم؟

در روش تدريس جديد فارسي اول، رويكرد كلي( توجه به كل كلمه و جمله) دارد و در صورت اجراي درست، دانش‎آموزان را فعال، پويا، خلاق، پرسشگر ، هدايت كننده و هدايت شونده پرورش مي‎دهد. در اين شيوه در صورت هدفمند بودن تلاش معلم، دانش‎آموزان افرادي خودشناخته، با اطلاعات بسيار، تلاشگر ، دلسوز و مهربان، خلاق از باب قصه گويي، اجراي نمايش، سخنراني ، حضور در جمع، كنجكاو و جسور براي پرسش، شاد و سر زنده، مستقل و متكي به خود، آشنا با مهارتهاي زندگي، علاقمند به يادگيري و بسياري از ويژگيهاي مثبت را در آنان بار مي‎آورد كه در فارسي قبلي اينها اصلا امكان پذير نبود.

1- اوليا سوالات زيادي در زمينه فارسي پايه اول دارند، اولين سوالي كه در ذهن اوليا خطور ميكند بكار گرفتن رويكرد كلي( توجه به كل كلمه) در بخوانيم است، در اين روش دانش‎آموزان با كلماتي آشنا مي‎شوند كه هنوز طرز نوشتن آن را نياموخته اند به نظر شما اين رويكرد چه تأثيري در يادگيري كودكان دارد؟

بنياد رويكرد كلي، بنيادي روانشناسانه و مبتني بر اصول پذيرفته شده تعليم و تربيت است. در رويكرد پيشين بدليل تجزيه كردن كلمه به بخش و صدا، گذشته از تجزيه ذهن كودك و بازداشتن او از درك كلي كلمه و جمله، كندي در نوشتن و خواندن اتفاق مي‎آفتاد. كودك براي نوشتن و خواندن هر كلمه آن را بخش و صداهاي آن را مشخص مي‎كرد و سپس مي‎نوشت. اين شيوه هر چند كه بيفايده نبود ولي نيروي زيادي را از كودك مي‎گرفت و بازده نهايي يادگيري را اندك مي‎كرد. اما رويكرد كلي در بخوانيم باعث مي‎شود كه: 1- كودك كليت كلمه و جمله را دريابد. 2- با صداهاي ديگر جز صدايي كه محور آموزش درس است؛ آشنا شود و نوعي ذخيره و اندوخته براي درسهاي بعدي بيابد. بطوريكه مي‎بينيم پس از گذشت سه ماه اول بسياري از كلمات را مي‎خوانند و آموزش صداها و نشانه‎هاي نخوانده، بسيار روان و ساده مي‎شود. 3- در رويكرد كلي آهنگ آموزش در آغاز كند بنظر مي‎رسد ولي در ماههاي بعد شتاب و سرعت فوق‎العاده مي‎يابد. 4- مقطع خواني كودكان در روش قبل ناشي از آموزش تجزيه‎اي كلمات(بخش كردن و صداكشي) بود ولي در رويكرد كلي چون توجه كودك به كل كلمه و جمله جلب مي‎شود از گسسته خواني او جلوگيري شده و روان مي‎خواند.

2- چرا مطالب كتاب بخوانيم و بنويسيم در يك جلد نيامده است؟

در رويكرد نوين زبان‎آموزي، آموزش بر چهار مهارت گوش دادن، سخن گفتن، خواندن و نوشتن تكيه شده است كه سه مهارت اول شفاهي است و در كتاب بخوانيم تمرين مي‎شود و مهارت چهارم كتبي است كه در كتاب بنويسيم بدست مي‎آيد. جدا كردن اين دو كتاب پس از بحث و كفتگوهاي كارشناسي دقيق صورت گرفته است و دلايل آن هم اين است:

  1. اگر دو كتاب با هم باشد بسيار سنگين خواهد بود.
  2. سرعت استهلاك و فروپاشي كتاب بدليل فقدان شيرازه محكم و قطر زياد افزايش مي‎يابد.
  3. بدليل كاربرد دوگانه خواندن و نوشتن سرعت فرسايش كتاب زياد مي‎شد.
  4. استقلال كتاب نوشتن نوعي اهميت دادن به نوشتن و باعث كاهش دادن پلي كپي به دانش‎آموزان است كه معمولا گذشته از وقت گير بودن، داراي انسجام و انتظام و قانون مندي مشخصي نيست.

3- آيا لازم نيست در كتاب بنويسيم جدول بخش كردن و صدا كشي بيشتر باشد؟

صداكشي و بخش كردن، يكي از شيوه‎ها يا فنون آموزش زبان است كه بدون آن هم مي‎توان به آموزش زبان پرداخت. در رويكرد جديد زبان‎آموزي به اين روش نيز توجه شده است. اما استفادة بيش از حد و تكيه مطلق بر اين روش باعث كند شدن خواندن و برخورد دائمي كودك با اجزا مي‎شود. ديده مي‎شود كه دانش‎آموز براي نوشتن هر كلمه هر چند بار مداد را بر زمين گذاشته و به بخش كردن و صداكشي مي‎پردازد اينكار نه نتها نوشتن را دچار آفت مي‎كند كه دانش‎آموز را از توجه به كليت كلمه و جمله باز مي‎دارد. مقطع خواني كودكان عمدتا ناشي از سايه سنگين اين گونه آموزش بر ذهن و روح كودك است.ولي در عين حال اين روش براي كودكان با نيازهاي ويژه قابل استفاده است. البته در اين روش نسبت به بخش كردن و صداكشي مخالف مطلق نيست بلكه اين جداول (بخش كردن و صداكشي) براي پايان آموزش است نه آغاز آن و جنبه ارزشيابي دارد نه آموزش.

4- آيا كلي خواني در فارسي بخوانيم دقت لازم را در بنويسيم از بين نمي‏برد؟

خواندن پشتوانه نوشتن است. هر چه دانش‎آموز بهتر و روان تر و دقيق تر بتواند بخواند بهتر مي‎تواند بنويسد. بنابراين تمرين كافي در خواندن، شناخت درست كلمات و بهره گيري كافي بصري در خواندن زمينه را براي نوشتن فراهم مي‎كند البته درك تفاوت خط نسخ و خط تحريري جزء آموزش است و پس از تمرين و تكرار و آشنايي دانش‎آموزان اختلال در نوشتن ايجاد نخواهد شد

5- نام گذاري نشانه‎هابه چه صورت است، مثلا اوليا معتقدند كه مفهوم اول و غير اول (نام گذاري نشانه‎ها) يا مفاهيم آخر و غير آخر نامناسب و سنگين است ؛ چون هضم آن براي فراگيران مشكل است. در اين مورد اوليا چگونه توجيه شوند؟

نام گذاري نشانه‎ها براي شناخت جاي آنها در كلمه است. اين نام‎گذاريها متناسب با تغيير روش آموزش تغيير خواهد كرد. در آموزش با رويكرد تحليلي( بخش كردن و صداكشي)؛ نام هر حرف يا نشانه با تناسب جاي آن در بخش معلوم مي‎شد. در نتيجه اگر با آن روش آموزش داده شود نام هر نشانه بر همان اساس خواهد بود. براي مثال وقتي مي‎گوييم: «‎آ» در «آب» «آ» اول است، چون صداي اول بخش است و در دريا «ا» دوم چون صداي دوم بخش است. اما در روش جديد، رويكرد كلي چون جاي نشانه يا صدا بر اساس كل كلمه است نه بخشهاي آن؛ لذا اول و غير اول گفته مي‎شود. دانش‎آموز بر اساس آموزش معلم و تمرين در روش جديد بخوبي شيوة نام گذاري را ياد ميگيرد مهم اين است كه آموزگاران گرامي خود تمرين كافي در رويكرد كلي داشته باشند. نام گذاري ها صرفا براي آغاز آموزش است و بعدها به آن نيازي هم نيست و حتي پس از آموزش چند نشانه، بدليل شباهت نام‎گذاريها براحتي توسط دانش‎آموز صورت ميگيرد. همانگونه كه معلمان عزيز نام نشانه‎ها را درحين تدريس، در ابتدا هم از خود بچه‎ها دريافت و به آنان برمي‎گردانند.

6- آيا آموزش و نوشتن خط تحريري اجباري است؟

در كتاب بخوانيم و بنويسيم دو خط آموزش داده شده است. خط نسخ ويژة خواندن كه موجود در كتابها، روزنامه‎ها، نشريات، تلويزيون و رايانه است و در نتيجه يادگيري آن براي استفاده از اينگونه رسانه‏ها براي بچه‎ها لازم است. اما خط دوم تحريري است كه ويژه نوشتن است. بر اساس رويكرد جديد اين خط در آموزش نوشتن بايد بكار گرفته شود. تمهيداتي براي آموزش اين خط به معلمان انديشيده شده و معلمان گرامي نيز با تمرين اين خط مي‎توانند آموزش را دقيق‎تر و سنجيده تر پي بگيرند. بنابراين آموزش اين خط لازم است.

7- با توجه به اينكه بعضي از آموزگاران خودشان خوش خط نيستند، آيا بهتر نيست كه خط كتابي نسخ باشد؟

خط نسخ براي خواندن است و استفاده از خط نسخ مانع خوشنويسي و زيبا نويسي كودكان مي‎شود. خط تحريري دانش‎آموزان را در تلطيف روح و احساسات و گرايش به زيبايي در همه ابعاد ياري خواهد كرد. البته هماگونه كه گفته شد برنامه‎اي گسترده براي آموزش خط تحريري تدارك ديده شده است. البته با مشق بصري بسياري از همكاران خط خوب و خوش يافته‎اند ولي با اين حال چند زمينه براي بهبود خط معلمان پي گرفته شده است.

1- تهيه كتاب آموزش خط تحريري و استفاده از آن توسط همكاران و اوليا 2- آموزش خط تحريري در مناطق مختلف كشور كه فعلا آموزش خط در 30 ساعت در بعضي از استانها ي كشور تصويب شده است. 3- استفاده از انجمن خوشنويسان كه خوشبختانه با استقبال گرم آنها مواجه شده است.

8- آيا حفظ شعرها الزامي است؟

آوردن شعر باهم بخوانيم براي چند هدف عمده است: 1- تكميل و تثبيت مفاهيم و موضوعاتي كه در درس‎هاي قبل آمده است. 2- تقويت ذوق دانش‎آموزان 3- ايجاد فرصتي لذت بخش و دلپذير با بهره‎گيري از موسيقي و آهنگ در كلاس 4- ايجاد و تقويت روحيه كار گروهي در كلاس 5- تقويت قدرت تخيل و ذوق كودكان

اين سرودها در كلاس با استفاده از نوار اشعار با خواندن دسته جمعي است و حفظ آنها الزامي نيست، هر چند بطور طبيعي و خود جوش دانش‎آموزان به حفظ آن مي‎پردازند.

9- آيا كلمات خارج از كتاب بايد به كودكان گفته شود؟

بنظر مي‎رسد در كتاب به اندازة كافي كليد واژه‎ها وجود دارد و نيازي به طرح كلمات خارج از كتاب نيست. با اين وجود بايد دقت شود كه ميزان كلمات جديد ساخته شده به اندازه‎اي زياد نشود كه متن درس را تحت الشعاع قرار دهد. كلمات به سه دسته تقسيم مي‎شوند: خوانداري، شنيداري، نوشتاري در كلمات خوانداري و شنيداري محدوديت وجود ندارد ولي در كلمات نوشتاري به تشخيص معلم است.

10- معمولا معلمان كلاسهاي چند پايه از اين روش رضايت چنداني ندارند؛ براي كلاسهاي چند پايه با اين طرح آيا فكري شده است؟

كلاسهاي چند پايه چه در روش پيشين ، چه در روش جديد وضعيتي ويژه دارند كه بايد براي آنها چاره انديشي شود. علاوه بر روشهايي كه تاكنون معلمان چندپايه بكارگرفته‎اند . تجربه نشان داده است كه به شيوة كار گروهي بسياري از مشكلات كلاسهاي چند پايه رفع و بخوبي مي‎توان اين كلاسها را مديريت كرد. كمك گرفتن از دانش‎آموزان پايه‎هاي بالاتر براي ثبت آموزشها- نه آموزش- به پيشبرد اهداف آموزش كمك مي‎كند و كلاسي سرشار از فعاليت و نشاط خواهد شد.

11- در سالهاي گذشته معلمان عزيز پايه اول يك يا دو جدول در كلاس نصب مي‎كردند يكي جدول الفبا بر اساس پيشرفت دانش‎آموزان و مبتني بر چينش كتاب درسي و ديگري جدول الفباي فارسي بود كه معمولا هر دو بصورت نسخ نوشته مي‎شد، در رويكرد جديد جدول الفبا به چه صورت است؟

در رويكرد جديد جدول الفبا به خط تحريري پيشنهاد مي‎شود. البته معلمان عزيز مي‎توانند بدين صورت عمل كنند:

تهيه جدولي با كارتهاي دو رويه كه با دو رنگ مثلا آبي و مشكي( صامت‎ها) و آبي و قرمز(مصوت‎ها) باشد. بدين صورت يك طرف كارت خط خوانداري( خط نسخ) و طرف ديگر كارت خط نوشتاري(خط تحريري). از روز نخست كليه نشانه‎هاي آبي(خط خوانداري) در ديد دانش‎آموزان قرار داشته باشد و رفته رفته به نسبت پيشرفت آموزش رنگ ديگر (پشت كارت مشكي يا قرمز با خط نوشتاري) در معرض ديد قرار گيرد. كه هم اكنون اكثر مدارس ما داراي اين جدول هستند.

12- به گفته معلمان چرا براي تدريس ِ ربط متن جداگانه‎اي نيامده است كما اينكه در فارسي قبل بدين صورت بود؟

وقتي دانش‎آموز چهار صورت اِ را ياد گرفت ديگر نيازي به تدريس جداگانه در موقعيت اضافه( صفت و موصوف يا مضاف و مضاف اليه) نيست. نام اين نشانه نقش نماي اضافه و صفت است. ممكن است معلمان گرامي در برخورد با اين نشانه دچار مشكل شوند كه مثلا دانش‎آموز «نامِ من» را «نامه من» بنويسد. براي جلوگيري از اين اشتباه مي‎توان با شيوه‎هاي مختلف و مناسب و تكرار و تمرين به دانش‎آموزان نقش نماي اضافه را شناساند.

13- ارزشيابي پايين صفحه در كتاب بنويسيم چه لزومي دارد؟

يكي از مهمترين شيوه‎هاي ارزشيابي، ارزشيابي مستمر است؛ يعني دانش‎آموز در فرآيند تدريس و پيشرفت درسي ارزشيابي ميشود. ارزشيابي موجود در كتاب بنويسيم براي دستيابي به اين هدف است. همچنين خود دانش‎آموز هم مي‎تواند سير مشخص و روشني از پيشرفت يا احيانا ضعف و كاستي هاي خود داشته باشد. نكته مهم ديگر اين كه اينگونه ارزشيابي به بخشي از نگراني‎ها و اضطرابهاي دانش‎آموز پايان مي‎دهد. سيطرة نمره بيست و به رسميت شناختن نمره‎اي جز آن حتي براي خانواده‎ها از مشكلات نظام آموزشي است. با اينكار دانش‎آموزان به نمره‎اي شناور مي‎رسند يعني ارزش 18-19-20 نزديك هم خواهد بود.

14- چرا طرز نوشتن بسياري از زيرنويسها با صداهايي كه در درس خوانده مي‎شود فرق مي‎كند؟

در كتاب دو نوع خط ديده مي‎شود متن درسها خط تحريري است و نام تصويركها و روانخواني به خط نسخ. اهدافي كه در نوشتن زيرنويسها بايد مورد توجه قرار گيرد به شرح زير است:

طرز صحيح مداد بدست گرفتن- تنظيم فاصله چشم و كاغذ- تنظيم كاغذ روي ميز- تقويت عضلات كوچك انگشت و دست – آشناسازي دانش‎آموز با خط زمينه و مفاهيم جهت(بالا، پايين، چپ و راست)- ايجاد آمادگي و زمينه سازي براي نقويت مهارت نوشتن.

15- آيا مي‎توان از همان اول در نگاره‎ها بخش و صداكشي كرد؟

خير! در نگاره‎ها هدف تقويت مهارتهاي شفاهي( گوش دادن، سخن گفتن و خواندن) است نه مهارت نوشتاري. در نگاره‎ها شناسايي كلمات هم آغاز و هم پايان به منظور تشخيص صداها، كار زبان آموزي را راحت كرده و زمينه را براي خواندن و نوشتن فراهم مي‎كند. بخش و صداكشي اگر به عنوان يك تكنيك هم استفاده شود، صرفا براي نوشتن بوده است.

16- چرا در بخش نگاره‎ها صوت آموزي نظم خاصي ندارد؟

در نگاره‎ها بويژه از نكاره دوم تا دوازدهم آموزش هم آغازها و هم پايان‎ها وجود دارد. نظم آموزش نشانه‎ها (صوت‎آموزي) تابع نظام خاص نگاره‎هاست. در نگاره‎ها صرفا هدف آموزش صوت نيست. آموزش مهارتهاي اجتماعي، ارتباطي، شناخت دنياي اطراف، آشنايي با واژگان، زبان گشايي، ايجاد فضاي با نشاط، حركت دانش‎آموز از نزديك به دور، از خانه به بيرون، از خود به ديگران، تقويت مهارتهاي شفاهي، اصلاح رفتار و … جزء برنامة نكاره‎هاست. بنابراين نبايد نگاره‎ها را صرفا از منظر صوت‎آموزي بررسي كرد.

17- آيا مي‎توان بخشي از فعاليت‎هاي كتاب بنويسيم به عنوان مشق در خانه در نظر گرفته شود؟

اگر مقصود مشق در خانه به شيوه سنتي است نه نتها مفيد نيست بلكه آموزش را دچار مشكل مي‎سازد. معمولا فعاليتهاي كتاب بنويسيم زير نظر معلم و در كلاس انجام مي‎شود؛ كه دو دسته است آنهايي كه ايجاد مهارت مي‎كند كه حتما زير نظر معلم و در كلاس بايد اجرا شود و تمريناتي كه جنبه تكميل، گسترش و تقويت مهارت دارد كه امكان انجام آنها در خانه نيز هست. البته بايد اوقات فراغت دانش‎آموزان را با شيوه‎هاي مطلوب نه مقبول پر كرد. مشق بايد لذت بخش و براي ارتقاي كيفي يادگيري باشد.

18- مسئولين چه نوع همكاري و اقداماتي در مورد تامين وسايل كمك آموزشي در طرح جديد پايه اول صورت داده اند؟

عمدتا بخشي از وسايل كمك آموزشي نظير كتاب راهنماي معلم، نگاره‎ها در قطع بزرگ و كوچك و نوار كاست اشعار كتاب بخوانيم از طريق آموزش و پرورش تهيه و در اختيار مدارس قرار داده است. بهتر است بخشي ديگر از امكانات توسط معلم يا مدير با همكاري خانواده‎ها و دانش‎آموزان تهيه شود . در بعضي از مدارس مي‎بينيم كه با همكاري اوليا ميز و صندلي‎هاي مناسب براي كار گروهي كلاس تدارك ديده شده كه جاي تشكر دارد.

19- دغدغه بيشتر معلمان كلاس اول اين است كه «چگونه مي‎توان از اوليا كمك گرفت؟» با توجه به اينكه دخالت آموزشي بدون شناخت و آگاهي اوليا سبت به رويكردها و روشهاي كتاب باعث تعارض و دو گانگي براي دانش‎آموز و در نتيجه اختلال در امر آموزش مي‎شود، ممكن است در اين مورد هم توضيحاتي بفرماييد.

بهره گيري از مشاركت و همياري خانواده‎ها يكي از مهمترين و ضروري‎ترين نيازهاي آموزشي بويژه در امر زبان آموزي است اما در اين بهره‎گيري به چند نكته اساسي بايد توجه كرد: بدون توجيه و شناخت و آگاهي از روش و رويكرد جديد دخالت آموزشي بسيار مضر و آموزش دچار اختلال خواهد شد؛ لذا بايد حتما خانواده‎ها درست و دقيق توجيه شوند. خوشبختانه در كلاسهاي آموزش خانواده كه در سطح مدارس برگزار مي‎شود اوليا حضور گسترده‎اي دارند و اين حساسيت آنان را به اين امر مهم مي‎رساند و لازم است كه اوليا در زمينه روش جديد توجيه شوند. در صورتيكه خانواده‎ها مطلقا بيسواد باشند( كه اينمورد بسيار كم است) يكي از اعضاي خانواده را براي كلاس توجيهي بايد دعوت كرد.

خانواده‎ها مي‎توانند مدرسه را در تهيه بخشي از وسايل كمك آموزشي مانند طراحي و نقاشي تصويرها و كارتهاي آموزشي و ديگر امكانات و وسايل ( ميز و صندلي، 52 كتاب داستان پيشنهادي آخر كتاب) براي پيشبرد اهداف آموزش ياري كنند. بر اساس نوع توانايي خانواده‎ها مي‎توان از آنها كمك گرفت . معلمان خلاق و مبتكر گاه از خانواده‎ها بعنوان دستيار آموزشي استفاده كرده‎اند. در اين زمينه مي‎توان از تجربيات معلمان كمك گرفت.

با تشكر از شما كه وقت خود را در اختيار سايت نايين پيك قرار داديد و با حوصله و تآمل به سوالات مطرح شده پاسخ داديد. به اميد اينكه در آينده از تجربيات علمي شما در اين زمينه بيشتر استفاده كنيم و ما را در پر بار كردن سايت نايين پيك ياري فرماييد. اميد است معلمان عزير با عنايت از حضرت حق در تربيت دانش‎آموزاني تلاشگر، خلاق و مبتكر و مومن و آشنا با مهارتهاي زندگي موفق و مؤيد باشند.

بنده هم از توجه شما سپاسگزارم؛ اميدوارم اين مصاحبه مورد استفاده اوليا و همكاران گرامي واقع شود.

منبع:سايت نايين

 


موضوعات مرتبط: علمی،تاریخی؛تربیتی و...

تاريخ : جمعه دوازدهم فروردین 1390 | 15:57 | نویسنده : سیدجوادتزرقی |